




4 BONA XHOSA - November 1 996
NOVEMBA
OKUNGAPHAKATHI
AMANQAKU AZIIMBALASANE
14	UBaw uMadiba noGraca - Ngaba Baza Kutshata Kusini na?
6	Asisebenzisi Ziyobisi, Ntonje Yind!ela Yethu Yokudanisa, Itsho iBoom Shaka
22	IPAGAD Iyibambe Ngobhongwane lmigulukudu
26	De Kube Ngoku UNana
Akakazixakekisi Ngendoda
30	Sithi Krwaqu Kwitheko
Lokubhiyozela IBona 4Oth Birthday 1 14 Libe Yimpumelele Iphulo
Lokhuseleko Ezindleleni Lika-1996

INENEKAZI LALE MIHLA
57	Incwadi Evela KuMhleIi
Wezabasetyhini
62	Amacebiso Aluncedo
64	1-Omo Choir Challlenge Ifikelele Kwelinye Inqanaba
72	Amacebiso Obuhle AkwaSof n Free NakwaFlori Roberts
74	Ingxelo Ngendibano YeRama/Bona Womens Club
76	Isausage Treats
80	IKitchen Companion
l 1 1	Abasoloko Bedakumbile Abantu Abacinezelekileyo Engqondweni
149	Kuphendulwa Iingxaki Zakho Zevasi

IZIBILIBOCO ZEKE1S]IESI ZOSAPHO
84	Izidlo Ezilungele Yonke Imicimbi zelmana Super Soya Mince
86	ITastic -ilungele Nasiphi Na Isidlo SeKrismesi
88	Izilebelo ZeKrismesi Ezivela kwaRoyal nakwaHuletts
90	Iintsuku Eziseleyo Phambi kweKrismesi Zibale neRama
92	Bhaka Okuphambili Ngesnowflake
94	IKoo Beans Ezinomahluko
96	Uncuthu Lokutya KwangeKrismesi Okunongwe NgabakwaRobertson
98	IKnorrox Tasty Soya Mince IKrismesi Enomahluko
100	Incwadana Yokupheka Yabantwana YakwaSasko
102	IFish Pie eneGlenryck Pilchards

KUKIIO
NENCWADANA YOKHUSELEKO
EZINDLELENI ENAMAPHEPHA
ANGAMA-32
EZEMIDLALO
44	Iqela laseMzantsi-Afrika Lizintshatsheli Kwakhona
46	Kutyhilwa Amanyundululu Ebholeni yaseMzantsi-Afrika

EZOLONWABO
34	Dibana Nomsasazi Okrelekrele weCapital, uAIlan Pierce
38	Ungumntwana Kabani Kanye Kanye uPeggy-Sue Khumalo?
40	Isingqisho saseAfrika sikaSimba Morri
42	Siphulaphula Amacwecwe Amva-nje

EZOLUTSHA
53	Indaba Zolutsha

1BALI LEMIFANEKISO
156	Zibeke Bucala Ezezolo - Isiqendu se-8

OKWABANTWANA
108	Faka Imibala KwiKiddies Mix
108	Amalungu eKiddies Mix
110	Zuza i-R50 Uphucule NesiNgesi Sakho NgeFunword
1 10 Ibali LikaMakaz uBarbara

UKHUPSWANO UKHUPHISWANO NEZIPHO
54	ICapri-Sonne/Bona Competition
70	Ukhuphiswano lweClere Girl-Of-TheYear
80	Isipho Esivela Kwa-Ajax-Axion NakwaScotch Brite TM
I 1 l	Kuphiswa ngee-Bag Of Smiles
104	Ukhuphiswano LwakwaShoprite Checkers
150	IBona Word Puzzle No. 186
153	Nanku Ophumelele KwiWord Puzzle

OKUBAKHO RHOQO
6 Incwadi Evela KuMhleli
10 Iincwadi Eziya KuMhleli
59 Zenzele Umhlobo
60 Abafundi BeBona
112	Okuxelwa Ziinkwenkwezi
203	Abafana








MADIBA - LO UFANELE ABE
NGUNDOFA-NAVE,
Ndikhumbula umhlobo wam ongasekhoyo waseKatlehong eMpuma Randi. Ujeffrey Maswanganyi wayengumfo okrele-kcrele, onxiba kakuhle nokuthandayo ukunconywa. Nangona wayenjalo, wayeluthanda uluvo lomnye umntu nangona wayengadli ngakuyenza into omcebise yona.
Wayekholelwa gqitha kum yaye wayedla ngokufika
ekhaya ehamba nenzwakazi entle asandul
ukuyifumana
Unjani? wayebuza atsho. Mhle gqitha, ntangam ndandiye nditsho ukuphendula. Umbona efanele ukuba ngumkam? wayebuza enjenjalo. Ningafanelana kakhulu  Mtshate my bra
Ndandimtsho agigitheke yintsini ujeff, ebonakala
ukuba uyithandile indtela endimphendule ngayo.
Kwiveki elandelayo ndandiye ndimbone esiza nelinye inenekazi, aze andibuze kwalaa mibuzo ubendibuze yona ngemini engaphambili, ndize ndimphendule ngendlela ebendimphendule ngayo ngaloo mini. Eyona nto yayihlekisa kukuba wayeqinisekisa ukuba uza nenekazi elihle ngaphezu kwebeze nato ngaphambili. Andazi ukuba mangaphi amanenekazi endandimxelela ukuba mtshate! qho xa efika nalo. Phofu ke ujeffrey akazange atshate nangona kwakusithiwa makatshate ngunina, abantakwabo, oodadewabo - nandim. Oko kundicingisa uMadiba nebhinqa asandul ukuwa kulo
-	uGraca Machet. Ngokuqinisekileyo, uNksk. Machel ulibhinqa
elinento yonke. Usemgangathweni, unegama, undilisekite, mhle yaye ukrele-krele. Esi sibini sisandul ukuzithi pahaha iindaba zokuthandana kwaso yaye sisazinika ixesha lokwazana. Ngaphezu Icoko, uMadiba usanduf ukuqhawula ukutshato wakhe wesibini, ngokuqinisekileyo oko kumkhathazile emoyeni. Ngaba sifanele simleqe ngokuba makatshate, nangona simva yena ukuba akakungxamelanga ukutshata? Ngabantu abayaziyo intlungu yokuqhawula umtshato abaya kundingqinela ukuba asifanelanga sibaleqe ngokuba batshate. Kaloku kwixabiso lobudala labo bafanele babe ngoondofa-naye. Ndikunqwenelel ithamsanqa, Madiba! llizwe tikuxhasa ngokuphetefeyo. Ndiyathemba uya kwenza isigqibo esifanelekileyo.

De kube kwinyanga ezayo.


(UMHLELI OMKHULU)




INCWADANA    EZIYA  KULIDIYA




LUNIKENI ITHUBA
LOKUKHUPH IMBILINI
YALO ULUTSHA
Ulutsha lufuna ukunikwa ithuba Iokukhuph
imbilini yalo nanjengoko oku
kunokulukhuthaza ukuba luzibandakanye
ekwakheni ilizwe. Ulutsha lwelizwe lethu
Iuziinkokheli zangomso. Ulutsha
seluzibandakanyile kumaphulo oluntu aliqela
afana neenkqubo zophuhliso. Ukuzibandakanya
kwalo kwizinto ezininzi kuya kunceda ekuvaleni
umsantsa, ingakumbi kwezemfundo. Imfundo
eyiyo iza kuluxhobisa ngezixhobo ezizizo lube nokuva1a imisantsa ekhoyo eluntwini. Abantu
abatsha kufuneka bazinikele ekumanyeni
abemi beloMzantsi-Afrika ekulweni ulwaphulo
mthetho nodushe.
NguR.N., eSiyabuswa.





ABANTU ABADALA
BAYEYONA NDYEBO YETHU

Njengama-Afrika esona sipho
sikhulu singazingca ngaso
ngabantu bethu abadala.
Masingabathumeli kumaziko
abada1a kuphela kuloko
masibonakalise ubuntu bethu
kubo. Masikhumbule ukuba nathi
ngenye imini sakwaluphala
singakwazi kuzenzela nto
njengabo, sifune ukukhathalelwa.
Amazwi kaTupac Shakur athi
Ayikho indlela
endinokukuhlawula ngayo, kodwa
ndiceba ukubonisa ukuba
ndiyaqonda...
NguG.M., eShatale.
eziya kumhleli...


UTHIXO UYAFUNEKA
KWA-ZULU/NATAL
Unyanisile uMhleli Omkhulu xa esithi iKwa-Zulu/Natal idume kakubi ngokuba ngowona mmandla kugquba kuwo udushe eMzantsi-Afrika uphela. Nanjengoko uRebecca Malope ecu1a esithi masifune uxolo silusebenzise. Mlisela nomthinjana, masizibeke phantsi
Izikhali. Masikhumbule ukuba akuyi kupbumelela naliphi icala ekugqibeleni.
Ngubani oza konwabela inku1u1eko esiyilwele nzima kangaka xa sibu1a1ana ngolu hlobo?
NgUB.C.K., eZambia.








AL1PHELI ITHUBA
LOKUFUNDA
Kubonakala ngathi abantu abanaxesha lemfundo. Awunakuthi ufundile xa
unesatifikethi sebanga leshumi kule mihla. Kuflineka uqhubele phambili ngemfundo ube nokufuinana umsebenzi obhadlileyo. Ukuba awuzange ube nathuba lakufunda ebutsheni bakho, akhona amaziko emfundo yabada1a afana neAdu1t Basic Education and Training.
Ndicinga ukuba imfundo isisitshixo
sekammva	eliqaqambileyo emntwini wonke. NgUA.L., eRandburg.




.	UKUTHINTELA UKUKHULELWA KOLUTSHA KUYA KUSINDISA UBOMI
Ukukhulelwa kolutsha kuyingozi empilweni yalo. Ulutsha oluninzi aluziqondi iingozi olujamelene nazo kule mihla. Ulutsha kufuneka lufunde
ukuzihlonela. Kufuneka lwazi ukuba agokusebenzisa ikhondom luzikhusela kwizifo
ezisulelwa ngesondo ezifana neAIDS. kmantombazana aselu1a akaqondi kubalulekile ukugqiba imfundo ngaphambi kokuba lube neentsapho. Malungazibandakanyi nendibano sondo, kodwa ke xa lungafuni ukuzibandakanya
kuzo, malube neendibano zesondo
ezikhuselekileyo.
NguT.D., eGaborone.



12 BONA XHOSA - November 1 996






I incwadi
eziya kumhleli





 NDIKHATHAZEKILE KUKUSINGATHWA
KOMCIMBI
WOMDLALO
WE-AIDS

.	Undixhalabisa
kakhulu umcimbi
wemali eyanikwa
 uMbongeni Ngema ukuba
enze umdlalo
ofundisa ngeAIDS
oyiSarafina 2. Ngathi ngeyisetyenziswe
:kwizinto ezininzi le mali. Zininzi gqitha
iingxaki kwezempilo, ingakumbi
kwizibhedlele zasezilalini, Le mali ngeyisetyenziselwe ukunceda uluntu
osele lunaso esi sifo.
NguP.M.M., eMolotsi.
IGUGU LINGABA LIKHULU UMBOMBO UYAQHOSHA
Xa	umntu enxilile uzingca kakhulu. Uzibona ekrelekrele yaye ebhetele kunabanye abantu. Ubalisa
amaphupha anawo ngempumelelo
nangakunqwenelayo. Nangona kunjalo, inxila liye Iingakwazi ukuma nkqo, likhawuleza liwe. Amanxila akabhadlanga kwaye makakhumbule iqhalo e1ithi
igugu lingaba likhulu umbombo uyaqhosha. NguN.M., eMpangeni.











URHULUMENTE WENZA
KONKE
OKUSEMANDLENI

Kuyandixhalabisa
ukufumanisa ukuba abantu
abagxeka urhulumente
abayiqondi into yokuba
iingxaki zelizwe
azinakusonjululwa ngemini
enye. Abantu balindele
ukufumana imfundo simahla,
namanzi empompo kunye
nombane. Nangona kunjalo,
abanakulindela ukuba konke
oko kwenzeke msinyane,
zithatha ixesha ezi zinto.
Urhulumente u.fike1e
kwiziphoso zorhu1umente
wangaphambili, ngoko
masiqonde ukuba kuza
kuthabatha iminyaka ukuba
zihambe ngendlela izinto.
NgUM.A., eDriekop.



		Kwiphepha 26

6 BONA XHOSA - November 1996

O BONAXHOSA- November 1996

